
Keridos amigos, aki toparesh el teksto de mi emision de este djueves, ke esta vez va ser el kavo del foyeton en tres partes sovre la chikez i la mansevez de Avram Avinu, asigun el Meam Loez.
El program se puede sintir por Internet kada djueves a las 4 H O6 PM, ora de Paris, indo al sityo RADIO – la fréquence juive. Kale tener pasensya i asperar un poko, no se oye pishin.
Saludos a todos
Edmond Cohen
Paris, Fransya
![]()
MEAM LOEZ: AVRAM KONTRA NIMROD (3)
Saludos a todos los oyentes de la emisyon Muestra lingua, la emisyon en djudeo-espanyol fundada por el profesor Haïm-Vidal Sephiha i prezentada agora por vuestro servidor Edmond Cohen, kon Philippe en la kabina.
Komo a kada vez, vos akodro ke el proksimo atelye de konversasyon de la Asosyasyon Vidas Largas se tendra el martes 5 de fevrero, de las dos i un kuarto asta las sinko, en el Centre Communautaire, 119, rue Lafayette Paris (10°), métro Cadet o Poissonnière.
Komo ya lo savesh, empesi ay dos semanas la meldadura de lo ke se izo un foyeton, kijo dizir la istorya de la chikez i de la mansevez de Avram Avinu tal ke fue kontada por el haham Yaakov Huli en su komentaryo de Bereshit kuando empeso el Meam Loez en 1730.
Kuando vos deshi la semana pasada, las kozas no se prezentavan muy bueno para muestro Avram. Estava aferrado en la karsel de Nimrod desde un anyo, kon el mallah Gavriel a su lado, grasyas al kual pudo tener una fuente de agua.
I Avram, despues de un anyo de karsel, fue kondenado a muerte i un orno preparado kontra el, ke kemo tres diyas i tres noches para ser bastante kalyente para kemar a Avram.
I aki estavamos kuando vos deshi el djueves pasado. Ke suspense! Espero ke ya pueditesh durmir durante esta toda semana sin saver komo se va eskapar esto todo.
No vos sikileesh, aki esto i kontinuo kon mi meldadura del Meam Loez:
I se akojeron el mundo entero, ombres i mujeres, a ver komo lo van a kemar a Avram. I la djente de Nimrod eran munchas mil almas, milvad del hamon a’am (aparte de la djente popular) ke estavan en los tejados uno sovre otro. (avro una paranteza: esta manera de kontar i amostrar me da a pensar ke Huli saviya komo dainda de su tyempo las kozas se pasavan en Espanya i Portugal, ande la djente veniya mirar komo kemavan a los djudyos. Syerro la paranteza).
Ditos savyos le disheron a Nimrod ke tambyen Terah meresiya ser apenado por enkuanto le izo akelya konchada (enganyo) ke le trusho otra kriatura en su lugar, asigun kontimos arriva, i ainsi mando Nimrod i trusho a Terah i le disho ke kon buenas le dishera las verdades i ke no se espantara, i si tal avlava mentiras deviya de ser kemado kon su ijo.
Respondyo Terah dizyendo ke todo lo ke disheron los savyos era verdad; ke por apiyadarse de su ijo fue muhrah (ovligado) de azerlo.
Demando Nimrod ke le dishera kyen le dyo este konsejo. Disho Terah ke Haran, su ijo el chiko, se lo enbezo. I tal koza no uvo; pero Terah, para eskapar de Nimrod, enkampo (izo kaer) a su ijo Haran; i ansi salyo la justisya ke lo mizmo Haran deve de ser kemado juntos kon Avram.
Komando Nimrod ke kitaran Avram de la karsel para kemarlo. Se desho venir el padron de la karsel dizyendo:
Savras ke este ombre ay un anyo ke lo tengo en prezo, i no komyo ni bevyo del todo, i syerto ke ya avra muerto.
Disho Nimrod ke kon todo esto ke fuera a ver ke tal estava, ke syendo bivo ke se lo trushera para kemarlo. Fue i lo topo bueno i sano; se marevilyo muncho, dizyendo:
Kyen te trailya a komer ?
Respondyo Avram, dizyendo:
El Dyo de los syelos ke mantyene a todas las kriansas me mantuvo tambyen a mi.
I tanto le darsho (le izo komentaryo) asta ke el tambyen torno en teshuva i disho:
Yo do kredito ke tu Dyo es el verdadero i poderozo, syendo lo vide kon mi ojo este milagro, i syerto ke Nimrod es falso i pajero (merkader de paja; aki kyere dizir vaziyo).
Se lo kontaron a Nimrod kual mente el patron de la karsel se bolto de la vanda de Avram. Mando a kortarlo, i munchas espadas se rompyeron en su garganta, i el no tuvo ningun danyo. I ansi mando Nimrod uno de los pashas i lo trusho a Avram. I todo kyen se ayegava para arrondjarlo a Avram dyentro del orno, saliya la flama i lo kemava, a tanto ke se kemaron una suma grande de djente.
En akelya ora, vino el Satan en demut (semejansa) de uno de elyos, i le disho a Nimrod ke el era bastante de azer un injenyo ke de lugar leshos arondjarlo a Avram dyentro del orno; i ansi le trusheron klavos i tavla i kuedras, i izo un trabuko (en franses trébuchet, un djiz sea de katapulta, sea de plancha pivotante) ke se arodea de suyo kon menearlo de leshos; i lo prevaron tres vezes de meter pyedras grandes adyentro, i kon menearlo de lugar leshos arondjavan las pyedras dyentro del orno.
I ansi le ataron a Avram pyes i manos i lo puzieron dyentro del trabuko para arondjarlo en el fuego; i lo mizmo a su ermano Haran, i a todos los dos los deznudaron para kemarlos.
Vino el Satan i le disho a Avram:
Si keres eskapar de este fuego, enkorvate a Nimrod.
Le respondyo Avram, dizyendo:
Ygar Adonay beha, asatan! (estulte – kastige – Adonay en ti, el atorcedor – el desviador, el satan) (Zakharya kapitulo 3, pasuk 2)
(Si me demandash a mi, Edmond Cohen, komo puede ser ke Avram site un profeta ke va vinir munchos siglos despues de el, es kolay de responder ke no es Avram ke sita Zakharya, es Zakharya ke sita a Avram…Syerro la paranteza)
I izo Avram su orasyon al Shem Ytbarah, asigun saviya. Vino la madre de Avram para bezarlo i le disho:
Ijo miyo, enkorvate a Nimrod i eskaparas.
Savres, madre miya, ke el fuego de Nimrod la agua lo amata, lo kual el fuego de gehinnam ke no ay remedyo para el.
I ansi los echaron a los dos ermanos dyentro del orno. Dito Haran, syendo no tuvo buen korason, se kemo presto, i lo mizmo las 12 presonas ke tuvyeron el trabuko i los arondjaron fueron kemados, ke salyo la flama del orno i los travo adyentro. Lo kual el Senyor de Avram, ke el Shem Ytbarah tuvo su kargo i el propyo vino a eskaparlo. I ay kyen dize ke el anjel Mihael, ke es rejidor de Israel, fue mandado de los syelos para eskaparlo. I ainsi dito orno, aun ke estava ensendido de akel modo, legabe (por modo) de Avram, estava muy yelado. I ay kyen dize ke syendo vyeron la djente ke no tuvo Avram ningun danyo, disheron ke es por zehut de Haran su ermano, o kisas le izo algun enjenyo para ke no podeste la lumbre en el, ke ya lo konosiyan ke era echizero grande. I syendo dito Haran era rasha (sin fey) disho entre si: Si es ke eskapara Avram mi ermano, boltaré por su vanda; i si se kema, kedaré en la emuna de Nimrod. Estonses salyo una flama del orno i lo travo a Haran adyentro, i despues ke se kemo lo arondjo delantre de Terah, su padre.
I ay kyen dize ke la djente de Nimrod lo echaron a Haran dyentro del orno para prevar el kavzo ke no se kemo Avram, si es por su bondad ke su dyo lo eskapo o si su ermano le izo algun echizo. I se le chamushkaron (kemaron) las tripas; i syendo vyeron ke ya se kemava lo kitaron afuera, ma no pudo bivir syendo ya aviya podestado la lumbre en el; kon akeya ora se muryo delantre de Terah. I kon esto dyeron kredito en la grandeza de Avram, i toda la djente le vyeron a Avram kaminando por el fuego tres diyas kon sus noches; i kuando se lo kontaron a Nimrod se izo burla, ma despues vino i lo vido kon su ojo, i komando ke lo kitaran del orno. Ma no era koza ke podiya presona aserkarse a el orno, syendo ke su fuego era muncho, i ansi muryeron kemados ocho presonas ke kijeron kitarlo a Avram.
Vyendo Nimrod ke no ay metsiut (solusyon), kompeso (empeso) a yamarlo a Avram, dizyendo:
Tu ke eres esklavo neeman (fiel) del rey de los syelos, poderozo i bendicho, sal afuera.
I ainsi se salyo del orno i se aparo delantre del rey.Todo el mundo ke ayi estavan prezentes se enkorvaron a Avram, i lo mizmo Nimrod, i lo tuvyeron en muncha estima i reputasyon.Avram les diziya:
Yo no so nada i no meresko ke vos enkorvesh a mi, ma devesh de kreer en el Dyo verdadero ke esta en los syelos.
Estonses le dyo Nimrod a Avram munchos prezentes i dos esklavos los mijores ke teniya, i uno de eyos era Eliezer eved Avraham (el ke sera el servidor de Avraham kuando se yamara Avraham); I ay kyen dize ke Eliezer era ijo de Nimrod. I lo mizmo todos los grandes del reynado kada uno le emprezento buenas davidas (regalos) i lo akonpanyaron todos asta su kaza, kada uno kon muncho kavod. I toda la djente de akel dor konosyeron ke Avram fue eskapado kon poder del Shem Ytbarah.
I ansi kada uno trusho su ijo en la tyenda de Avram, dizyendole:
Vemos ke tu tyenes la fiuziya (fey) en el Shem Ytbarah ke es patron del mundo. Te rogamos ke los ambezes a nuestros ijos los kaminos buenos i derechos ke tu saves.
I de estonses se lyamo akelya sivdad Ur Kasdim, por avizo de la eskapada de Avram, ke fue koza milagroza en ojo de todo el puevlo. I ansi kada diya dizimos en el Vayvareh David( Cronicas I, kapitulo 29, pasuk 10: Tu eres Adonay el Dyo ke eskojites en Avram i lo sakates del fuego de Kasdim i puzistes su nombre Avraham i topastes a su korason fiyel delantre de ti.
Despues de dos anyos de dito kuento, se sonyo Nimrod kual mente estava el kon toda su djente en frente de dito orno i vido una presona mamash (realmente) komo Avram ke saliya del orno kon la espada desvaynada (al ayre, salida de su vayna) en su mano, i korriya para matar al rey.
I del myedo ke le tuvo se fulyo de su lugar; vino akel ombre i le arondjo un guevo en su kavesa, i partyendose se izo un riyo grande, i se undyeron en el toda su djente. Sola mente el kon tres presonas ke eskaparon. I miro Nimrod la figura de ditas tres presonas i vido ke asemejavan a el. Despues de esto torno akel riyo i se izo chiko kuanto un guevo. I salyo de el un poyiko i bolando se vino en la kavesa de Nimrod i le aranko el ojo.
Dito Nimrod se desperto kon muncho sar, i akojo a todos los savyos, i les konto dito suenyo. Respondyo uno de elyos, dizyendo:
Savras, Sinyor, ke todo esto es besora ra’a (negro avizo), ke deves de resivir muncho mal de Avram, ke kon tyempo ordenara bataya grande, i vensera a toda tu djente i despues de tyempo te matara a ti tambyen. I esto es lo ke vistes ke te arankaron el ojo. I ya muy byen te akodras de Avram 50 anyos ke vistes kon tu sensya ke tyene de naser una kriatura ke tyene de azer pedrer tu emuna del mundo, i ya vistes lo ke se peno kon el. I syendo ke todo tyempo ke Avram esta bivo, no puedes estar siguro, porke no perkuras de matarlo i eskapar de este embaraso ?
Muncho le plazyo a Nimrod dito konsejo, i ansi mando djente a las kayadas ke lo akojeran.
Ma dito Eliezer Eved Avraham sintyo akel konsejo, syendo ke entrava i saliya onde Nimrod. I se lo konto a Avram el metsiut (echo) por entero, i ansi se eskondyo Avram en la yeshiva de Noah i Shem su ijo. I por muncho ke lo bushkaron en toda su kaza, syendo no lo toparon se le amaho la ravya de Nimrod i no penso mas en el. Ma Avram le entro myedo i lyamo a Terah su padre i le disho ke lo derecho era de salir de akelya sivdad:
Si por mi, ke esto amenazado de Nimrod i no puedo estar toda mi vida prezo, i si tambyen por vos, ke syendo fuistes su mishne (ministro) tantos anyos, al kavo vos toma la kavesa. I aun ke lo tengash por amigo, ma kon todo, ke provecho tenesh de estar entre djente ke syerven idolos de palo, i syendo el dinero todo patranyas i no tura nada otro ke el byen azer. Sinti mi konsejo, i vamos a la tyerra de Kenaan, i estaremos repozados a servir al Shem Ytbarah.
I lo mizmo Noah i Shem le disheron ke teniya razon Avram en todo lo ke disho. I ainsi se determino Terah i izo su palavra. I esto es lo ke dize el pasuk (31 del kapitulo 11 de Bereshit): Vayikah Terah et Avram beno…ets… veyatseu… meUr Kasdim lalehet erets Kenaan (Y tomo Terah a Abram su hijo (…) y salieron … de Ur de Caldeos por andar a tierra de Chenaan).
I savresh ke uvo mahloket (kontroversa) en ke sivdad nasyo Avram: unos dizen ke en Ur Kasdim, ke era la sivdad de Terah: ayi nasyo Avram; i otros dizen ke en Haran nasyo Avram, i kuando fue Terah a Ur Kasdim ayi nasyo Haran.
I ay kyen dize ke Avram nasyo en Kut Ahiya i tuvo pleto grande kon la djente de la sivdad ke serviyan al sol, i lo puzo el rey en la prezyon muncho tyempo; despues se espanto kisas sombalyera (mareara) a la djente kon sus palavras, i ainsi le tomo toda la azyenda ke teniya, i lo destiro de la sivdad i komando ke se fuera por la parte de la tyerra de Kenaan.
Aki me vo kedar, keridos oyentes, de mi meldadura de este foyeton ke travi del Meam Loez. Kale saver ke kaji nada de lo ke vos meldi se topa en el Tanah. De Nimrod, kualo mos dize el Tanah ? Ke Nimrod, ijo de Cush i inyeto de Ham, el mismo ijo de Noah, empeso por ser barragan (ombre fuerte) en la tyerra. Fue famozo baragan de kasa delante Adonay, i empeso de ser rey sovre varyas sivdades de Caldea.
I despues el Tanah mos dize ke Terah, desendyente de la muevena jenerasyon despues de Shem, ermano de Ham i ijo de Noah, tomo su famiya inkluendo Avram, uno de sus ijos, kon el, i salyo de Ur Kasdim para ir en tyerra de Kanaan.
Ya entenditesh ke todo lo ke vos meldi estas tres semanas son konsejas i leyendas del Talmud, yamadas midrashim, ke no son travadas del Tanah. El Tanah no mos dize deke el Dyo eskojo a Avram, komo fue ke Avram se metyo pishin de su vanda. Komo este pagano se izo monoteisto, esto es lo ke el Talmud, i detras de el el Meam Loez, mos kijo kontar. Espero ke esta istorya vos intereso.
Al djueves ke vyene, si kyere el Dyo!
Edmond Cohen
eSefarad Noticias del Mundo Sefaradi