Muestra lingua: LOS DJUDYOS ANTISYONISTOS por Edmond Cohen

Keridos amigos, aki toparash el teksto de la emisyon de esta semanada.

Akavido los ke me oyen sovre internet desde paizes ajenos ke aki en Fransya entrimos el alhad pasado en la ora de invyerno, i atrazimos muestras oras de una ora

El program se puede sintir por Internet kada djueves, indo al sityo RADIO – la fréquence juive. Kale tener pasensya i asperar un poko, no se oye pishin.

Saludos a todos
Edmond Cohen
Paris, Fransya

 

LOS DJUDYOS ANTISYONISTOS

 

Saludos a todos los oyentes de la emisyon Muestra lingua, la emisyon en djudeo-espanyol fundada por el profesor Haïm-Vidal Sephiha i prezentada agora por vuestro servidor Edmond Cohen, kon Philippe en la kabina.

Komo a kada vez, vos akodro ke el proksimo atelye de konversasyon de la Asosyasyon Vidas Largas se tendra el martes 14 de marso, de las dos i medya asta las sinko, al muevo adereso del 17 rue Pierre Semard Paris (9°), arriva del Square Montholon, métro Cadet. La entrada es la del lokal i no la del han.

El lunes pasado, mi vizina katolika de arriva (mora a la kuatrena tabaka, yo a la sigunda) me kijo ver porke teniya meldado sovre una gazeta un artikolo sovre los ekstremistos djudyos i lo ke se pasava en Israel kon los otobuses de Bet Shemesh, ande no kyeren ke se mesklen las mujeres i los ombres. I vino a demandarme, povereto de mi, syendo ke so djudyo, ke le de a entender el klavo i el burako.

Komo dar a entender a una katolika kozas tan espesas ke mismo un djudyo no entyende nada? Antes de arresivirla, me meti a meldar lo ke aviya sovre internet, i me vino la idea de azer mi emisyon de oy sovre los djudyos antisyonistos, ke son mas o menos los mismos (asigun lo ke pensi entender, ama ni de esto esto siguro).

Antes de esto, vos akodro ke vos ize aki a lo manko dos emisyones sovre los empesijos del syonismo, la primera, del 17 de desyembre 2009, intitolada El nasimyento del syonismo, la sigunda, del 17 de novyembre 2011, intitolada Yehuda Alkalay.

En la sigunda vos aviya sitado un teksto de Georges Bensoussan travado de su artikolo intitolado: Aux origines du sionisme, du mythe à l’Histoire ( A las orijenes del syonismo, del mito a la istorya) este artikolo azyendo parte de un livro dirijido por Frederic Encel i Eric Keslassy, intitolado Comprendre le Proche Orient, une nécessité pour la République (Entender al Oryente Serkano, un menester para la Repuvlika).

Vos kyero meldar otra vez esta sitasyon, porke me parese ke aklara las ideas sovre lo ke es el syonismo: asigun Georges Bensoussan, el syonismo, movimyento nasyonal, “toma sus raises en la mitad del siglo 19. Leshos de ser una dada permanente i rekurrente de la istorya djudiya, es un movimyento istorikamente datado. No se konfunde kon el atadijo a la tyerra de Israel (Erets israel) ke el, a la kontra, es una dada permanente de la istorya djudiya. Leshos de ser konsubstansyal al djudaismo, el syonismo aparese mismo en vezes en kontra de la kara del djudaismo ortodokso. De ayi vyene el yerro de konfundir este movimyento nasyonal kon el atadijo a la tyerra de Israel, kuando este atadijo es fuerte al igual en los antisyonistos del mundo djudyo. Un yerro tambyen muy espandido …es ver en el syonismo una sola translasyon jeografika. Halbuki, si el syonismo no es solo una buelta a Sion, toda buelta a Sion, de la misma manera, no es a kada vez syonismo”.

Esto akodrado, me va vinir mas kolay agora de avlarvos de los djudyos antisyonistos, ke eran la mayoriya de los djudyos al empesijo del syonismo, i ke a poko a poko se trokaron de idea, de tal manera ke agora, los djudyos antisyonistos, ke dainda ay, son una minoridad entre los djudyos.

Deke los antisyonistos eran la mayoriya kuando empeso el syonismo? Me parese por tres razones, syendo ke syempre uvo tres modos de antisyonismo djudyo:

1°) Una razon relijyoza: asigun la mayoriya de los hahamim del siglo 19, es un pekado kontra el Dyo ke de kerer fraguar un estado djudyo antes de la vinida del Mashiah. Se fundan sovre un pedaso del Talmud (tratado Ketubot, 110b-111a) ke komenta tres pesukim del Kantar de los kantares ke son kaji los mismos: kapitulo 2, pasuk 7, kapitulo 3, pasuk 5, kapitulo 8, pasuk 4. Vos vo meldar el primero: ”Conjuro a vos, hijas de Yerusalaim, por gama o por corças del campo, si despertardes o si fizierdes despertar al amor fasta ke envolute” ; en klaro, no kale espertar el amor antes ke se esperte de si para si. Ke amor? El amor del Dyo para su puevlo Israel. De esto el Talmud ( Rabi Yossi ben Hanina) trava tres juramyentos: ke son estos tres juramyentos? “Uno, ke Israel no deve suvir en pared, lo ke Rashi traslada por azer una aliya por fuersa, Dos, el Santo Bendicho El izo djurar a Israel de no rebeldar kontra las nasyones del mundo. Tres, el Santo Bendicho El izo djurar a las nasyones de no asyervar a Israel demaziya”.

2°) Las dos otras razones del antisyonismo son politikas. Empesaremos por la Haskala, kijo dizir el tyempo de las luzes, del modernismo a la kontra del obskurantismo de los relijyozos ke no kyeren nada trokar. Los maskilim, los partizanos de la Haskala, pensan ke el djudaismo es solo una relijyon, i ke kada djudyo deve kedarse sivdadano del pays ande bive, asimilado al puevlo de este pais, su relijyon djudiya kedando koza privada. El djudyo es franses o alman de relijyon djudiya. Se yaman los asimilasyonistos. Entre 1914 i 1918, los djudyos almanes i fransezes eran asimilasyonistos i lucharon los unos kontra los otros kon koraje i sakrifisyo i munchos se muryeron en esta gerra. Yo tuve un primo miyo, de alkunya Levy, venido en Fransya de Estambol, ke en 1942 entro en la rezistansya franseza, ke mato a munchos Almanes, i ke me disho en los anyos 60: ”la kreasyon de un Estado en Palestina es mas ke una kulpa, es un krimen! Los djudyos deven defenderse aki kontra los antisemites, yo guadri mi revolver del tyempo de la gerra, i el primero ke vyene kontra mi, lo mato …” Oy un Eric Zemmour no avla de otra manera.

3°) Al lado de los antisyonistos por asimilasyonismo al puevlo i al pais ande biven, ay los marxistos, komunistos o sovre todo trotskistos, ke eyos son internasyonalistos. Son kontra la nosyon mismo de estado. Los djudyos proletaryos de todos los paizes deven aunirse kon los otros ovreros kontra los kapitalistos. Asigun Trotsky – no tengo menester de akodrarvos ke era djudyo i en vedra se yamava Bronstein – los ovreros djudyos i arabos de Palestina deviyan aunirse kontra los Inglezes i los patrones, djudyos o no.

De la misma vanda ke los trotskystos, ama un poko diferentes, uvo los partizanos del Bund, esta organizasyon ovrera sosyalista ke pensava ke los ovreros djudyos deviyan luchar kada uno en su pais para azer la revolusyon. Deke yevar la lucha en otro pais?

I vino la shoa.

Munchos relijyozos antisyonistos muryeron. Otros toparon ke las nasyones aviyan asyervado a los djudyos mas ke “lo yoter miday” (no demaziya) i la mayoriya de los hahamim se tornaron por la vanda de Alkalay, Kalisher, Natonek, Kook, i de manera jenerala los hahamim ke sosteniyan el syonismo. Ama no todos. El Satmarer Rebbe, por egzemplo, disho ke no es porke las nasyones no respektaron sus juramyento i asyervaron al puevlo djudyo de maziya, ke los djudyos deviyan eyos tambyen olvidar sus djuramyento.

De la misma manera, muryeron en Auschwitz o Treblinka la mayoriya de los djudyos trotskistos o bundistos. Marek Edelman, kapo de los bundistos en la reburelta del ghetto de Varsovia, se auno a Mordehai Anielewicz, kapo de los syonistos sosyalistos, i mismo se metyo basho sus ordenes, al lado de otros syonistos. Se sovrebivyo de aya, ama nunka kijo irse en Israel, konsiderandose komo polones, i se kedo en Polonya asta su muerte aze poko (en 2009 a la edad de 90 anyos), i asta su muerte se kedo antisyonisto.

Esto dicho, los sovrebivyentes de la shoa vyeron ke no uvo kaji un solo pais ke ayudo a los djudyos del tyempo de la shoa. No esto avlando de paizes komo la Fransya ke se izyeron ayudantes de la shoa. Ama los paizes neutros serraron todos sus fronteras, afillu si la Suisa i la Espanya desharon entrar unos pokos echados en kampos de lavoro. La Turkiya desho batirearse delantre sus puertos los vapores yenos de refujyados djudyos, los Estados Unidos serraron sus fronteras, la Ingletyerra serro las fronteras de la Palestina, ke por tanto deviya ser un ogar para los djudyos asigun la deklarasyon Balfour. De manera jeneral la Evropa i la Amerika desharon aogar i kemar sesh milyones de djudyos ke no teniyan dingun lugar ande eskonderse, salvo ande unos kuantos kazalinos djustos.

Por esto la idea syonista ke los djudyos teniyan menester de un estado de los djudyos kon sur armada djudiya para defenderlos paresyo tan evidente ke los djudyos antisyonistos kedaron asta oy muy pokos.

Muy pokos, ama yene avlan fuerte. En Fransya, djudyos komo Edgar Morin, Stephane Hessel, Esther Benbassa, Rony Brauman, azen oir kadal diya sus kritikas kontra, no solo el Governo de Israel, ama tambyen el estado el mismo. Ama esto no vos va ambezar muncho. Mijor kyero avlarvos de los antisyonistos relijjyozos . No se si son munchos, ama ay munchos grupos diferentes.

Los mas radikales son, a lo ke parese, los Neturei Karta, lo ke kyere dizir los guardyas de la sivdad. Karta, en ebreo o arameo, es la sivdad. (Vos akodro ke los Fenisyanos, ke avlavan una lingua semitika komo los ebreos, kuando fundaron una mueva sivdad en lo ke es agora la Tuniziya, la yamaron Kart hago, la sivdad mueva).

No kale pensar ke son muevos en Israel. Los Neturei Karta nasyeron en 1938, kuando se kortaron del partido relijyozo Agudat Israel, ke topavan de maziya konsilyante kon el syonismo. Ama egzistiyan de antes en Erets Israel, se puede dizir mismo antes de la venida de los syonistos en erets: un grupo de Ungarezes venidos en Erets al empesijo del siglo 19, i un grupo de litvakes, de la vanda del Gaon de Vilna, venidos tambyen en el siglo 19, ama un poko mas tadre. Esto amostra kuanto Georges Bensoussan tyene razon kuando mos dize ke el amor de la tyerra de Israel o la aliya son independentes del syonismo. Los syonistos i este modo de antisyonistos Neturei Karta tyenen los dos el amor de la tyerra de Israel i los dos van a morar en Erets, ama son opozados porke los syonistos kyeren fraguar un estado djudyo i los antisyonistos no. No kale rebeldar kontra las nasyones, kijo dizir kontra el Sultan de Turkiya, o despues kontra los Inglezes, o despues kontra el rey de Jordaniya i despues kontra Yasser Arafat o Haniye el kapo del Hamas. Estos son los solos ke rekonosen unos detras de otros, komo los maestros legales de Erets Israel, i no el estado de los syonistos, por eyos yamado perros o nazis.

Eyos mismos, los Neturei Karta, son kompozados de dos vandas: la mayoriya, mas moderada, dirijida por el haham Reuven Zelig Katzenellenbogen, i la vanda la mas radikala, yamada los Sikaryos, i dirijida por el haham Moshe Hirsch en Yerushalaim. No se si vos akodrash ke sikaryos, ke vyene del latino sica, kuchiyo, i ke kyere dizir kuchiyadores, era el nombre ke los Romanos davan a los zelotes ke luchavan kontra eyos i ke uzavan kuchiyos para matarlos, eyos i tambyen los djudyos akuzados de ser sus amigos. Estos sikaryos de oy (ke orozamente no uzan kuchiyos kontra sus enemigos) moran en la male de Mea Shearim en Yerushalaim o en la sivdad de Bet Shemesh, una sivdad al oeste de Yerushalayim ande moran munchos djudyos relijyozos, ke izyeron avlar de eyos estos diyas kon esta kuestyon de las mujeres asentadas atras de los otobuses. (No se si son solo las mujeres solas ke son separadas de los ombres o si son tambyen las mujeres akompanyadas por sus maridos, komo se aze al kal, salvo ke un otobus no es un kal).

A lo ke me parese, estos Neturei Karta no son del movimyento de los hasidim, syendo ke si son de la vanda del Gaon de Vilna, esto kyere dizir ke son mitnagedim, opozantes el hasidismo. Fueron yene alyados kon los hasidim Satmarer, ama se separaron el diya ande el Satmarer Rebbe permityo a los hasidim de Bnei Brak, otra sivdad de los djudyos relijyozos, de votar a las eleksyones munisipales, manera de rekonoser el estado de Israel. ”El rebbe a deshado el kamino”, disheron los Neturei Karta.

Los kapos de los Sikaryos, kyero avlar de la vanda radikala de los Neturei Karta, i sovre todo el haham Moshe Hirsch, se fueron a Paris para orar por el enteramyento de Yasser Arafat, se fueron a Gaza, pasando por Ayifton, para sostener Ismael Haniyeh, kapo del Hamas, i se izyeron fotografyar dando onor delantre del monumento a los shahids, kijo dizir los terroristos ke se azen patladear en los otobuses djudyos, para matar lo mas posivle de siviles djudyos.

Mas mijor, se fueron en Teheran para partisipar a la conferensya de los negadores de la schoa. Esta vez tambyen, los hasidim Satmarer kondenaron esta aksyon.

 

Los ke se van sovre internet podran ver, en klikando en Google sovre Neturei Karta, unas videos ekstraordinaryas sovre estos Sikaryos. Miri a una video sovre una famiya de Neturei Karta de Mea Sharim. La mujer, ke tyene ocho kriaturas, mos dize ke komo no kyere nada tener de ver kon el estado de Israel, no tyene karta de identidad i no resive nada del estado ni de la kupat holim para kurar a sus kriaturas. Eya paga todo de su aldikera.

Su marido no beve leche kasher porke es leche syonista. Tyene vente vakas i trava su leche i vende a los otros leche non syonista. Yo no pensava ke la lokura puediya ir tan leshos.

 

Esto dicho, todos los djudyos relijyozos antisyonistos no son tan radikales ke los Sikaryos. Ama yene ay dainda oy munchos movimyentos antisyonistos

Lo ke se paso kuando Ben Gurion se izo kapo del governo del muevo estado de Israel, es ke tomo un akodro kon los djudyos relijyozos. Los djudyos relijyozos obtuvyeron munchos derechos, komo por egzemplo el derecho de no azer askerlik, el estado de su lado pudo funksyonar komo una demokrasiya fundada sovre las leyes israelyanas i no la tora. Ansina es ke Ben Gurion obtuvo la paz kon los relijyozos antisyonistos, i esto aze parte de la istorya del estado de Israel asta oy.

Astal djueves ke vyene, si kyere el Dyo!


Edmond Cohen

Check Also

En este tyempo… Adi 48 por Albert Israel (meldar i sintir)

30.7.2026 Adi le telefono a Anani i le konto ke los teroristos estan entrando de …

Deja una respuesta

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *

Este sitio usa Akismet para reducir el spam. Aprende cómo se procesan los datos de tus comentarios.