
Keridos amigos, Esta semana tengo grandes dertes kon mi komputadera, i no puedo alkansar a internet, salvo para embiyar i resivir mesajes. Komo no puedo bushkar sovre internet, bushki en mi kavesika, i apareji una emisyon bazada sovre mis rekodros de kuando era avokato. La semana pasada, si no vos embiyi emisyon, es porke la radyo era serrada por modo de Shavuot, i me topi en vakansas de radyo..
El program se puede sintir por Internet kada djueves, indo al sityo RADIO – la fréquence juive. Kale tener pasensya i asperar un poko, no se oye pishin.
Saludos a todos
Edmond Cohen
Paris, Fransya
![]()
KUANDO ERA AVOKATO
Saludos a todos los oyentes de la emisyon Muestra lingua, la emisyon en djudeo-espanyol fundada por el profesor Haïm-Vidal Sephiha i prezentada agora por vuestro servidor Edmond Cohen, kon Philippe en la kabina.
Komo a kada vez, vos akodro ke el proksimo atelye de konversasyon de la asosyasyon Vidas Largas, ke va ser el ultimo de este anyo djudyo, se tendra el djueves 30 de djunyo, de las dos a las kuatro i medya-sinko, en el Centre Communautaire, 119 rue Lafayette Paris (10°) métro Gare du Nord o Poissonnière.
Oy me pensi ke puede ser vos interesariya ke vos konte unos rekodros de mi vida de avokato, por tanto ke se puedan kontar 45 anyos en 20 minutos.
Kale ke sepaj ke, de manera paradoksala, salti un anyo de eskola kuando era chiko del tyempo de la gerra afillu si troki tres vezes de eskola antes de eskonderme i de no irme del todo a la eskola durante kaji un anyo. De tal manera ke me topi tener solo 19 anyos kuando eskapi la lisensya de derecho en mizmo tyempo ke obtuve el diplomo para ser avokato. Parese ke era yo, en 1956, el mas manseviko de los avokatos, sino de Fransya, esto no se, ama a lo manko de Paris.
Una de las kuestyones ke tuve de tratar para mi diplomo era de diskutir sovre un penseryo del filozofo grego Democrite, asigun el kual la palavra era solo la solombra de la aksyon. Respondi ke todo dependiya de las sirkonstansyas : es vedra ke kuando un testigo konta una bataya ke se paso delantre sus ojos, su palavra es solo la solombra de lo ke se paso. Ama a la rovez, kuando un estudyante en medikeriya kura a alguno en obedesyendo a kada byervo de los ordenes de su kapo mediko, es la aksyon del estudyante ke es la solombra de la palavra de su kapo. I eskapi, por siguro, en avlando del avokato, dizyendo ke su lavoro de palavra era djustamente su aksyon. Su palavra no es solombra de aksyon, es la aksyon mizma.
El 5 de desyembre 1956 ya era avokato sin dainda mushteris, ama el 14 de desyembre el batonnier, kijo dizir el kapo de los avokatos, me yamo para defender a un ombre ke era akuzado de tener aharvado a otro, i ke deviya de ser djuzgado delantre el Tribunal penal dos diyas despues. No es menester de dizir ke no durmi de la noche. Ya me olvidi munchos echos mas importantes ke tuve despues de este, ke oy me parese una bavajada, ama en akeya noche sin durmir me sentiya chiko chiko…i en vedra lo era…
Tuve en primero de arresivir en mi buro – ke era una meza de bridge en la sala de komer de un vyejo avokato amigo de mi padre ke aviya achetado de tomarme ande el – mi muevo i primer mushteri, ke me konto su istorya, i komo se arravyo kontra el amo del otel ande biviya, i se peleo kontra el. I komo este amo se kayo en la kaye, ets.
I el diya despues fue el diya del djuzgamyento. Tomando la palavra, no manki de dizir al tribunal ke era la primera vez ke yo avlava delantre de un tribunal, i kale dizir ke los djuzgos se amostraron muy amavles kon mi…dizyendome en publiko ke mi primera avla augurava byen del futuro (lo ke en vedra era muy piadozo) i no se amostraron severos kontra mi mushteri ke fue kondenado a una muy chika djeza, de tal manera ke mi primer echo fue un sukseso…i ke el mushteri era tresalido. Me kijo pagar. No acheti, i le demandi de embiyar las paras al keren kayemet le Israel, i el eskrivyo por la primera vez de su vida estos byervos en lashon ke no entendiya. Si indovos en las sharras de Israel, vesh un ermozo arvole de 55 anyos, puede ser es un arvole pagado kon mis onoraryos por este mushteri ke por siguro ya se muryo de muncho tyempo…
El echo ke me embiyaron despues – yene un echo penal embiyado por el batonnier – fue esta vez para un mushteri ke tuve de ir a ver en prezo. Keridos oyentes, vos akonsejo de kedar onestos, porke vos tengo de dizir ke la prizyon de Paris, no se komo es agora, ama lo ke es siguro es ke en enero 1957 era una koza terrivle de tristeza i de suzyedad.
Konosi la prizyon de los ombres yamada la Santé (la salud…) porke se topa kaye de la salud, i tambyen la prizyon de las mujeres ke se topava kaye de la Roquette, la misma kaye ande ay un kal de los muestros, ama esta prizyon de mujeres agora no egziste mas.
Despues entri para lavorar, ama lavorar sin ser pagado, ande un avoué, una profesyon ke no egziste mas oy, i ke era un djiz de avokato sin ser avokato. Una vez aya, no resiviya mas echos penales, i me okupava lo mas de divorsyos, o de echos de kiras. A poko a poko, me ambezava mi lavoro, i en el mismo tyempo, kontinuava mis estudyos de derecho para ser doktor en derecho.
I un diya, este avoué, un ombre muy seryozo, dekorado de la lejyon de onor, me yamo en su buro para dizirme ke era kontento de mi, i ke aviya dechidado de pagarme un salaryo simboliko. Simboliko, simboliko, es yene kon este salaryo ke pude merkarme mi primer vistido kon mis propyas paras. I en verano, es kon mis paras ganadas ke pude tomarme vakansas en Gresya.
I en oktovre 1958, entri para lavorar ande un avokato ke teniya 44 anyos, un ombre muy chapetado, en vedra buenacho, ama ke tomava koloras terrivles, no kontra mi devo dizir, ama kontra los otros. Sus gritos se oyian desde en basho de la eskalera. Me kedi syete anyos ande el i me ambezi muncho de el. Teniya todo djiz de mushteris i de echos . Para el se guadrava los mas importantes, i dava de azer el kusur a sus ayudantes komo mi i otros. Tuvo una grande aktrisa de sinema, i tambyen tuvo de defender uno de los ke aviyan aprovado de matar a de Gaulle en lo ke se yamo el attentado del Petit Clamart. Era un muy buen avokato, kon muncha fuersa i enerjiya, ke saviya luchar kon boz alta ama tambyenkon meoyo para defender sus mushteris.
Ama a poko a poko, de mi lado me ize mis propyos mushteris, i en 1966, dechidi de kitarlo para lavorar solo kon mis pokos mushteris. Teniya 29 anyos. Un anyo despues , tomi una sekretarya, i me topi ser patron. No ganava muncho, ama ya me abastava.
En 1967, teniya, entre otros, un mushteri djudyo ke teniya de pasar el 5 de junyo delantre el tribunal penal por un echo de importasyon sin lisensya, akuzado kon dos otros djudyos defendidos kon dos otros avokatos djudyos . Ama este 5 de djunyo, veniya de empesar la gerra de los sej diyas… i los sesh djudyos, mushteris i avokatos, eramos kon muestras radyos aprovando de oir los haberes, asta ke un polis venga a dizirmos ke eramos en una kamara de tribunal i ke no kaliya eskuchar la radyo…
Un anyo despues, en mayo 1968, a poko a poko Paris se aogo por las grevas. En el mismo tyempo, todos los empyegados del govyerno i de la sivdad se kedaron de lavorar. Los chopchis no se okuparon del chop durante mes entero. Las kayes eran fedyendo, yenas de esyerkol. En mismo tyempo, se kedaron la elektrisidad, i dunke la luz i la televizyon, los metros, otobuses i taxis, los vendedores de benzina, dunke solo se puediya kaminar a pie en Paris, en medyo de los esyerkoles. Tambyen se kedaron la posta i las bankas. Mi sekretarya no puediya venir porke morava leshos. Los mushteris no puediyan venir tampoko por las mismas razones. I yo sin posta no resiviya chekes ni dinguna para, i de toda manera las bankas eran serradas.
Sin ser pagado, yene teniya echos ke veniyan al Tribunal, i yo me iva a pye al tribunal. Ama una vez aya, nada se puediya azer, porke sea los djuzgos no puediyan venir, sea el avokato kontra, sea los empyegados del tribunal, i el echo era embiyado para ser djuzgado unos mezes despues.
Una vez aya por nada, me iva kaminar para mirar la Sorbonne okupada por los estudyantes, kon la bandyera kolorada arriva en vez de la bandyera franseza. I kada noche aviya los kombates de kaye entre los estudyantes i la polisiya.
Un anyo despues de esto, uvo en Yerushalaïm el primer kongreso internasyonal de los juristos djudyos, konsagrado a los Derechos del Ombre, i me fui kon munchos otros avokatos djudyos, de Paris i de provinsya, ama no solo avokatos, tambyen djuzgos i profesores de derecho. I entre eyos, el mas famozo, René Cassin, el ke eskrivyo la Deklarasyon Universala de los Derechos Umanos.
Tengo dos rekodros de kontar sovre este kongreso : el primero es kuando mos fuimos todos para plantar la sharra de los juristos en los alrededores de Yerushalaïm. Mos fuimos kon otokar klimatizado – eramos en agosto – i kuando salimos del otokar, vimos unos bankos en medyo de nada, kon una teva para los avlantes, el todo basho un sol de infyerno. Ni una gota de agua, ni una solombra : es bueno de sembrar arvoles, ama para la solombra kale asperar unos kuantos anyos. Todos mos asentimos sovre los bankos para oir a los diskorsos. Ama mos estavamos atabafando, muryendo de kalor i de ser. A pio a pio, komo ladrones, mos fuyimos uno despues del otro para aboltar al otokar klimatizado bushkar un poko de freskor…i los avlantes eskaparon los diskorsos delantre de bankos vaziyos.
Mi sigundo rekodro de este kongreso es la noche ke pasimos en el otel Gane Yeuda, en bungalows. Me durmi muy byen. A la demanyana, topi mis kompanyeros muy soflamados : no oyites nada ? no… Komo es posivle ? Fuimos bombardados por katiushas ! Asi bivas tu, no me esperti. Me fui a mirar el krateryo en la uerta serka de mi bungalow. Los palestinyanos aviyan echados 16 katiushas esta noche de agosto 1969, sin espertarme. El suenyo del djusto, del sodro o del kansado, no se.
Los anyos pasaron, en 1972 me kazi i despues tuve dos kriaturas. Asta esto, mis paras me abastavan. Desde ke tuve famiya, fue un poko mas yuch. Ama ke azer ?
En 1980, tomi un mas grande buro, i una ayudante en sima de mi sekretarya. Kyero dizir de esta ayudante, ke era djudiya, ke kuando me desho para meterse a su kuenta, poko tyempo despues izo su aliya i agora es avokata en Yerushalaïm. Ashkulsun.
Kuando se fue tomi otra ayudante, esta vez una araba muzulmana, i mos entendimos muy byen, salvo ke nunka avlimos de Israel i de los Palestinyanos.
Ke dizirvos de mis mushteris ? Munchos merkaderes, ama tambyen empyegados, una administrasyon, la de los telefonos, una embashada de un pais de Amerika del Sur, i, koza kuryoza, munchos mushteris muzulmanos de Iran, en jeneral emigrados a la kaida del shah. Digo mushteris, ama en vedra devriya dizir mushteriyas, porke lo mas eran mujeres. Teniyan apartamentos en una male de Paris yena de torres, en el kinzen arrondissement, i teniyan por kiradjis a japonezes. I kada semana yo me teniya de ir al tribunal del kinzen arrondissement para iranyanas kontra japonezes…
Esto dicho, tuve tambyen unos kuantos mushteris japonezes, i entre eyos una mujer ke un diya me trusho un livro en japones eskrito por su padre i konsagrado a Auschwitz. Me disho ke los japonezes no saviyan nada de la shoa i ke su padre ke era istoryano kijo ambezar la shoa a su puevlo.
Avlando de japonezes, tuve tambyen klientes kinezos de Hong Kong. Parese leshos, Hong Kong. Ama si dainda no aviya inyernet, ya aviya el fax, i kada demanyana, en yegando a mi buro topava el fax de Hong Kong. Kaliya responder antes de las onze de la demanyana, porke despues ya es la noche en Hong Kong i asperavan mi repuesta antes de la serradura de los buros. En Amerika es el kontraryo. Asta ke sea tres despues de mediudiya no ay nada ke venga de Amerika, i no kale yamarlos : estan dainda durmyendo.
Agora kon internet mos auzimos a koresponder kon djente del mundo entero komo de la sala a la kamareta. Ama kuando yo era avokato, no era auzado komo agora, afillu si teniya telefon i fax.
I kale dizir tambyen ke no tuve de viyajar afuera de Fransya para mi lavoro . Ama por siguro, en Fransya si. Tuve muncho de tomar el treno i el avyon para ir a pleytear en todo modo de Tribunal de Fransya. Munchas vezes sin ver nada de la sivdad ande me iva : solo el kamino del tren al tribunal i del tribunal al tren. Es un poko pekado.
Komo vos dishe, kuando era mansevo tuve de defender ladrones, i me okupi muncho de divorsyos. Despues, kuando pude eskojer a mis mushteris, no tomi mas ni echos penales, salvo kuando mi mushteri era viktima, ni echos de divorsyo. Ya era arto de divorsyos.
Lo mas de mis echos eran echos de pletos entre merkaderes, o entre merkader i empleado, i tambyen me ambezi de mi padre de eskrivir kontratos o preparar asambleas de haveres. Devo dizir ke me agradava muncho. Una vez, la administrasyon de los telefonos me demando de eskrivir un livro de derecho sovre la vida de una firma de su nasimyento a su muerte, i esto tambyen me plazyo muncho.
La vida de un avokato no es koza kolay : kale muncho lavorar, diya i noche, kale topar los buenos argumentos, luchar kontra adversaryos de grande valor, munchas vezes pedrer, kontinuar la lucha i en vezes ganarla al kavo. En vezes este kavo se ve despues de vente anyos de lucha. Yo nunka tuve tyempo de enfasyarme. Syempre korrer, syempre pelearse, syempre luchar, en vezes ganar, en vezes pedrer, i todo en djuntos. En el sinema parese ke el avokato tyene un solo echo. La vedra es ke kale dirijir syenes de echos en el mismo tyempo, i tener la kavesa yena de kada echo sin mesklarse.
Agora aze mas de mueve anyos ke me kedi i ke so retirado. Es ke me enfasyo ? La repuesta es no. Yene no tengo tyempo, ama para otras razones. El myerkoles es la pintura (el pastel) i guadrar a mis inyetizikos, el djueves tengo mis emisyones de radyo, keridos oyentes, ke kale aparejar. Aviyan munchas kozas ke yo pensava azer kuando seriya retirado , entre las kuales eskrivir un livro sovre la vida del avokato Chauveau-Lagarde, ke no solo defendyo a la Reyna Marie-Antoinette i tambyen Charlotte Corday, la ke asasino al revolusyonaryo Marat, ama tambyen defendyo a los djudyos de Alsace durante la Revolusyon, i los defendyo muy byen. Dainda no empesi ni un byervo. Me kale tres vidas para azer todo lo ke tengo gana de azer.
Veremos…Al djueves ke vyene, si kyere el Dyo !
eSefarad Noticias del Mundo Sefaradi