Ver todos los artículos de esta sección >>
_________________________________________________________
Las koplas satirikas de Eliezer Papo
Es muy enteresane para mi ver el karar (la kantidad) de «otomanismos» en el dialekto Boshnak del djudeoespanyol – muncho mas de lo ke tenemos en Turkia! (Chehre es biervo viejo turk-otomano por kara, face en inglez; i chitab, o kitap en turko muevo, es livro, book.)
El lenguaje en las koplas (en basho su kontenido) es grande prova ke el kasteyano i el espanyol muestro son dos linguas diferentes!!! Siguro ademas, es prova tambien ke la muestra es lingua djudia, sovre todo kuando viene de la boka (o del meoyo) de un rabino komo Eliezer! Para entender la primera kopla, a lo menos se deve saver ken era Zeresh (la mujer de Aman/Haman – en Megilat Ester de Purim, la ke le disho a su marido ke iziera la forka alta para enkolgar a Mordehay.) i kualo es ˆzona.
En las koplas tambien ay ke saver la istoria de la propozision ke los sefaradim adopten la grafia kastelyana. Komo vitesh, las koplas las eskrivio Eliezer en Febrero de 2018, no agora! (enteresante ke el dize alora alugar de agora.)
Kuando por Facebook (chehrechitab), ke Eliezer i mansevos komo el preferan, ya sintimos este kante munchas vezes, i ya lo entiendo, ma LK es komo muestra kazika, avierta solo a los ke apartienen en eya!
En todo kavzo, ke bueno seria si otros akademikos partisipavan en LK, mezmo de ves en kuando komo Eliezer i Bryan, para saver kualo se pasa en sus institusiones o en sus lavoros sovre muestra lingua o kultura!
I tomar eskritos orijinales, komo estas koplas.
Mersi muncho, Eliezer. Komo dizen otros, estas «vijitas» tuyas a LK ke tenga ermanas!
Una kompla sovre el fecho de la Akademya (fevrero 2018)
Akadem Ya bedivre toda
Ke mos dio la aKademya
I por santifikar la diferensia
Mejor skrivirla kon grande K
I por los ke esperan la notisia
Les kontaremos un poko la albrisia
Komo se enbaldo de Zeresh la malisia
Biva yo, biva re, bivan todos Israel
Daryavesh manda i dize
A los Djidios ke se avize
En Adar kuatro i sinken
Vengan todos a Madrid
I siendo la ley promete
Ki mi-Siyon Tora tetze
Pensavan toda la djente
Devar akademya de Yerushalayim
Ama, Sefaradim, los zavalis
Ke no les plaze lavorar ich
Sin el kavod ke les izo Madrid
Non kitarian las manos de bragas…
Por esto tanto los lokalpatriotas
Moz adjuntimos al resto de flotas
Para bolarmos oras i oras
Asta ke yegimos a Madrid
I vinimos toda la djente
Medio del Komite dirijente
I kaji todo korespondente
Yegimos todos a Madrid
Para firmar ayi una koza
I yevarla atras kon muncha pompa
De korespondentes una letra
Entregada al Komite
En ke sintio esto Zeresh la loka
Le paresio ke avlar le toka
En boka serada no entra moshka
I en la avierta oka de trapos
Kuando Zeresh s’emboracho
Ya en la primera sena
Empeso de azer sien i una schena
Vos lo kontare, si me vash a kreer
En primero, lo akuzo
De estas linias al eskritor
Ke la va enredjistrando
Kon su ayfoniko?! Dio!
Despues por mas lo akuzaria
ke en durmiendo la mataria
Ah ke istoria
No es de kreer
Todos la miraron sin ningun mukayet
Se les korto el muabet
I todos tomaron niyet
De irse pishin a la uda
Manyana, por la tardezika
Vino la mala de Zereshika
A favlar kaji una orika
Sovre si i su marido
En ke a todos les paresio
Ke mas de eulojia no es esto
Zeresh la su boz also
Para avlar de su shehada
Kuando Zeresh s’emboracho
I salio afuera
A los Israelis demando si grande le era
La su grafia
Le disheron barminan
El Dio ke mos gurade
I se apiyade
Ni grafia, ni grande le es
Es ke si kijimos
ke la Inkiziosion mos mandara
Aki mos kedariamos sin todo el zahmet
Del Gerush, bre, mujer
Tenemos padre Rahaman
Es el ke mos skapa
De kada Torkemada
I sus grafias
El ke tanto en el Gerush
Bekleyo muestras almas
Moz adirijo al Imperio Rahaman
Del Aman por avrigarmos
Moz guardo en el Balkan
Kon muestros ermanos
Turkos, Gregos, Bulgaros
Serbos i Boshnakes, ey!
I si todas estas lenguas
Se eskriven kon ka
Se eskrivira i la muestra
Asta ke los ultimos estemos
Vate, Zeresh, bushkate,
Alguna otra piedra
El djudezmo no se enterara
Basho la tu regla
El ke mos gaudro de Aman
Djusto en este dia
Mos guradara tambien de ti Zeresh
I de tu grafia, bre
OTRA KOMPLA – SOVRE LAS EKSELENSIAS DE LA LETRA KA
Salio la Ka i disho,
no ay mejor letra de mi,
para meterla en frente,
ke tan bien vos reprezente,
al surgun de Iberia ce/quante,
a kaza mueva en Balkan ka-uzante.
Meted tino, mis ermanos,
a los Ijos de Haketia,
ke en achetando la ajena grafia,
sin sus lengua se toparon.
Si eskrivish aldjameado,
kon ebreo konsagrado,
bien ojo ke me vos mire,
ama viniendo al dezdjameado,
ay ke eskrivir komo savesh,
komo el Turko, o el Grego,
Serbo, Bulgaro o Boshnak.
Achitar otra grafia,
echo de zona paresia,
el kavod se perderia,
i la identidad osmanli.
Ke puevlo sano de mente
metiera todo para salir kon niente.
Tenesh grafia ke uzar savesh,
trokarla por una ke deskonosesh
echo de maymon no ez?
Todos vos aziash analfabetas,
kedando mudos o tartamudeando,
komo bien se ve del enshemplo
de todos los Sefaradim osmanlis
ke por el shemad-ketav optaron.
Les paresio mas munasip,
los patochos i zavalis,
ama dezde ke lo achetaron,
la mano se les enpiedro,
no les ayuda a eskrivir.
Pensaron ke mas valor tendran,
i seheludos se yamaran,
i alora a golem asemejan,
se les kito la alef de la frente,
i les kedaron la tav i la mem,
o es ke son la mem i la tav,
depende del hal i del masav.
La primera los aze ijo tam,
ke su ladino es plenizmo,
i la segunda los aze met,
londje de kaza de Djidjo.
Rachel Amado Bortnick
Dallas, Texas
Ladinokomunita
______________________________________________________________
En esta seksion “En vista de Rachel”, Rachel Amado Bortnick, fundadora de Ladinokomunita, un foro en Internet para korrespondensia solo en djudeo-espanyol, va a partajar kon mozotros sus komentarios sovre distintos butos.
eSefarad Noticias del Mundo Sefaradi