De la pluma de Sharope: LA MANO DE HEWHAY

LA MANO DE HEWHAY

 

Del livro LAS LUZIZIKAS DE HANUKA
-A LAMP FOR THE FESTIVAL OF LIGHTS-

Por  Tomislav Osmanli
Traduizido por Sharope blanco

Dedikado a  mi kerida mujer Snezana ke nunka olvidare.

«Rosh Hashana kaye en el primer diya del mez de Tishri. Es el Anyo Muevo ! Alora, komo lo endika la Tora, tres livros se avren en los Sielos: El livro de los Justos, el Livro de los Pekadores i el Livro de los ke no son ni Justos ni Pekadores…. Los Justos pasan immediatamente al Livro de la Vida. Los Pekadores al Livro de la Muerte. Los ke no son ni Justos ni Pekadores son juzgados en los Sielos diez diyas dospues, el diya de Kipur. Si se arrepienten seran eskritos en el Livro de la Vida ma si no, seran juzgados para murir. Los diez diyas entre Rosh Hashana i el Diya de Kipur son los «Yamim Norayim» los diyez diyas de sar.»

Shabtay mira al chiko ke esta asentado en sus piernas i soriye. «Se durmyo komo un anjelito. Kijyera saver kuanto de mi historya ya oyo… Ma no embarasa.. Se lo kontare de muevo amanyana.» se dize el viejo. Mira de la ventana afuera. Finas tenebras paresen yegar de ariva del monte Pelister ensima de la sivdad. Es a este momento ke su ernuera entra i le demanda
«Vas a vinir para senar ?»
«Si.. Komeremos i dospues vo abashar» responde Shabtay kon medya boka i mira a su ernuera «Yakov no torno dayinda ?»
Su ernuera meneya la kavesa para dizir «no» i empesa a inchir la supa de lentejas buyendo ensima de la kozinera. Shabtay no le demanda mas nada. Ya save ke los magazenes ya serraron de muncho tiempo antes.

Shabtay tiene un chiko magazen de eskovas en el merkado. Ancho a la entrada i estrecho aryento. En el kanton meten las ramillas sekas para azer las eskovas de mizmo ke los palos de tavla ke merkan del karpentero. La botika es tan estrecha ke a penas puediyan kaver el i su ijo kuando estavan los dos aya … Al tiempo ke Shabtay le ambezava a Yakov el ofisyo.. Shabtay avagar avagar se alesho del lavoro kuando peryo su mujerika i desho Yakov a lavorar solo en la botika. Mansevo kon fuersas, por seguro ke Yakov ganava mas muncho… Empeso a azer el mizmo los palos en kaza i vender las eskovas a los merkaderes del merkado de Monastir (Bitola). Sinyo kontratos kon esta gente para darles muevas eskovas mas baratas ma kada dos mezes. Los dospues de midi se iva de puerta en puerta para vender sus produktos i grasyas al buen nombre de su padre en la plasa, konosido komo un hombre prove ma honesto, vendyo eskovas a las sinagogas de Monastir i a unas kompanyias judiyas.

En kaza, teniyan menester de una mujer. Yakov, oyendo los konsejos de su padre, aksepto de kazarse justo kuando estava empesando a ser konsiente de las maraviyas de las libertades de la manseves para laskualas tratava de topar tiempo malgrado ke lavorava duro. Shabtay le enkomendo de tomar a Rhena, una ermoza manseva de dos anyos mas aedada de Yakov. Era la mas grande de los kuatro ermanos de la famiya. Deviya kazarse en primero por ser la mas grande i dar paso a los mas chikos…Su padre era tenekeci (tinsmith – el ke lavora el estanyo). Sus echos no estavan koza grande porke munchos tenekecis aviyan avrido botika en el merkado ma ya les abastava para mantener la famiya. Dunke aksepto de dar su ija a Yakov sin pensar dos vezes… Yakov plaziya muncho a Rhena ke lo viya sempre porke moravan en la mizma kaleja. Era ermozo mansevo kon ombros anchos i una karika luzya. Estava felis de akseptar este kazamiento kon el uniko ijo del patron de la botika de las eskovas malgrado ke no era riko deltodo…

Los primeros sinko anyos del kazamiento pasaron komo leche i miel para los dos. Kon tiempo empesaron las kestiones. Rhena arresiviya ayudo de su padre i de su madre de vez en kuando sin ke dingunos lo sepan, ademas dospues del nasimiento de sus ijo. Vino un tiempo ke su padre no puido apostar mas porke el-mizmo no ganava bastante. Reyes se suksedavan en el payis, kada uno trayendo leyes de mas en mas duras para los mineritaryos i spesialmente para los judyos ke eran sivdadinos del payis. Los judyos kedavan kayados i se arrekojiyan en la sinagoga dospues de las tefilot para kompartir kon los otros lo ke sufriyan…

Rhena i Shabtay estavan terminando de komer kuando oyeron el bruido konosido de las viejas eskaleras ke grinsavan kuando uno los uzava. Esto keriya dizir ke Yakov aviya tornado a kaza. Lo vieron a la entrada de la sala de komer alegre i soriyendo. La golor del brandy ke aviya tomado parveniya fina sus narizes…
«Nochada buena !» los saludo Yakov. «Ke tal ? Parese ke uno muryo aki !»
«Ansina pensas ?» su padre lo miro kon sus ojos kansados «I ken kreyes ke se muryo ?»
Yakov sintyo ke esto era una piedra ke su padre le estava echando ! Es vedra ke estava borracho ma saviya no arresponder a un aedado i ademas si este era su padre ! Shabtay reingrasyo su ernuera por la komida i abasho abasho, a su kamareta ande se aviya installado dospues de la boda de Yakov.
«I tu ?» le demando Yakov a su mujer. » Ke te duele ke no avres la boka ?»
«Ke keres ke te diga ?» le respondyo su mujer. «Keres komer ?»

Yakov era uno de los ocho artizanos ke aziyan eskovas en la sivdad. Lavorava duro i nunka refuzava de ayudar alguno ke le viniya para ke le de una mano. No entrava a kaza sin terminar lo ke teniya de azer. Tornava los dospues-de-midi i lavava su puerpo kansado en la entrada de la kaza kon el shavoniko perfumado ke su mujer kortava para el kon grande karinyo.

Akeya noche la aspero ke venga a la kama allado de el. Eya no vino. Le aviya murmurado al oyido ke deviyan tomar prekosyones. Ke estava kansada i teniya de azer munchas kozas antes de ir a echarse…. Esto por seguro ke amato la flama ke eya aviya visto en la mirada de su marido kuando aviya yegado a kaza del kafe…. Yakov saviya ke esto era solamente una parte de la vedra i ke akonteseriyan de mas en mas frekuente las vezes ke eya lo rechesariya… Las mujeres tienen presentimientos ! Yakov se metyo a pensar su kavesa sovre la almada i kedo durmyendo kon el suenyo de un hombre kansado i derecho, savyendo ke el no era derecho… Abasho. en la chika kamaretika, su padre no estava puedyendo durmir savyendo ke aviya peryido a su ijo…..Shabtay estava oyendo el bruido de la pompa de agua i los klikis i klakes ke su ernuera estava azyendo, enshaguando los platos suzyos de la noche en la guertizika de detras.

Kuando entro a su chika kamareta, Rhena oyo la respirasyon pezgada de su marido. Teniya una soriza en la kara. Los d’alkavos tiempos aviya trayido una golor a lakuala no era auzada. Esta golor no partiya ni kon la agua ke tirava kon la pompa ni kon el shavoniko ke le dava para lavarse. Rhena no saviya egzaktamente lo ke era ma saviya ke su marido no era mas el mizmo… Yakov aviya empesado a vinir a kaza de mas en mas tadre i kon mas pokas paras en sus aldikeras… Shabtay aprovo unas kuantas vezes de avlar kon su ernuera ma seya por verguensa, seya pormodo de su orgulyo, eya nunka topo la fuersa de avlar de kozas asemejantes kon su suegro.

Kon esto, Shabtay aviya topado el remedyo de saver mas sovre lo ke le pasava a su ijo. El rabino lo mando a yamar i le konto lo ke la gente ke diziyan. Yakov frekuentava una mujer ke no era mizmo judiya ! Vyendo la kara de Shabtay i fina ke punto se sentiya dezrepozado le disho ke el no kreiya a ansina de biervos mintirozos ma ke estas avlas manchavan la buena reputasyon de la honorada familya de Shabtay ben Yehuda. Dunke es de esta manera ke el viejo artizano se entrego del adulteryo de su ijo.

Un diya, en salyondo del Kal vido a su ijo indo presto presto a la salida del merkado. Las solombras de la noche estavan kuaji yegando. Se fue detras de el i lo vido entrar a una kaza en la mijor parte de la sivdad. Miro por la ventana i vido una mujer muy manseva dayinda. Se ambezo ke era kazada kon un ofisye, un judyo de Voyvodina ke se aviya echo kristyano! El hombre estava apuntado para servir en un lugar en la frontyera i viniya a su kaza solo unos kuantos diyas al mez. El resto del tiempo eya se topava sola en kaza.

Shabtay aviya tornado a kaza muy demoralizado. Desidyo de avlar kon su ijo. Deviya tener pasensya komo kon el kodrero ke aviya perdido su kamino. Lo aspero ke venga akeya noche. Su boz estava amarga i se puediya entender ke se esforsava a kedar kalmo. Le konto lo ke la gente diziyan por el i le disho ke lo vido kon sus proprios ojos entrar en akeya kaza. Le disho ke no deviya mas del todo ir otra vez ayi i olvidarse de estas vijitaz averguensozas…. Le akodro ke teniya familya i ke dingunos fina akel diya aviyan manchado el buen nombre de sus familya. Yakov inyego lo todo ! Le disho a su padre ke la estava vijitando a Rebekka (ansina era su nombre) para ayudarla en kaza i ke le pagava por sus servisyos.
«Alora es ansina ke ganas paras ! La moneda ke gastas para el brandy en el kafe!»

Rhena no aviya oyido la konversasyon porke se aviya ido kon su kreatura ande su madre. Lo enkontro a Yakov a la entrada, entero korolado en su kara i muy inyervozo.
«Ande te estas indo?» le demando kalmamente.
» Tengo de azer kozas» le echo en pasando » Vo vinir tadre esta noche.»

Yakov teniya ambre del puerpo de Rebekka ke asperava kon impasyensya. Estava echado en su kama i oyendo la agua ke inchiya en el basino de la kamareta d’allado. Saviya ke se estava aparejando para el ! Supito la vido en frente de sus ojos a la entrada de la puerta. Estava kontemplando sus muskolos, su puerpo atletiko, sus ombros deznudos i anchos. El la kedo mirando komyendola de sus ojos. Teniya ojos aleskuros, kaveyos blondos i una kara provokativa ande se puediyan remarkar las primeras rigas. No teniya kreaturas ma Yakov pensava, a kada vez ke la veiya tan dezeando amor, ke su puerpo gritava aryento de la kamiza de noche ke vistiya ke estava pronta para munchos embarasos.

Le soriyo i amato las luzes antes de echarse a su lado. La kamareta de echar estava alumbrada kon la luz de plata ke les embiyava el lunar. Estava vistida de una kamiza blanka i Yakov saviya ke no vistiya mas nada debasho de esto.
Sus manos yegaron a su puerpo desnudo i una golor limpya lo incho de dezeyo por eya. Sus kaveyos largos le kuvriyan el ojo i fue de un gesto muy feminino ke los echo por detras. Rebekka saviya egzaktamente lo ke les plaziya a los hombres. Ya aziya un anyo entero ke Yakov viniya a vijitar su namorada i kada vez saliya mas loko de sus juegos de amor. Rebekka tomava su tiempo para eksitarlo mas i mas i la noche entera les pasava sin durmir, ma kansados muertos de sus amores salvajes.

La demanyana pinto la ventana en roz…Yakov miro a su deredor. Rhena estava durmyendo kalmamente a su lado. Kijo alevantarse ma kedo otr’un poko en la kama. Dospues se alevanto a ver su chikitika ke estava durmyendo del mizmo esuenyo de su mujer. Yakov sintyo su puerpo kemar de las golores ke deshava en su puerpo los perfumes de Rebekka. Era komo si se estavan evaporando de su kuero. Abasho las eskaleras i echo un ojo a la kamareta del viejo ke estava durmyendo kon bruido komo si estava supirando. Pusho el mango de la pompa unas kuantas vezes i se echo agua yelada a la kara. Le viniya a la nariz dayinda las golores de la noche ke aviya pasado kon Rebekka.

Se echo mas agua i se frego kon la tovaja para azer dezapareser el perfum. Se asento no savyendo ke azer kon el-mizmo…. El vizindado estava silensyozo. Todos durmiyan. Se kalmo de si para si. Un muevo diya empesava al horizonte.

Penso ke aviya muncho tiempo ke no se iva al kal. Sus paryentes i el Shamash del kal se estavan keshando. Este uzava a yamar la gente por el Shabat i, lo mas, los diyas santos de fiesta akodrandoles sus doveres spirituales por el diya ke iva empesar. Se akodro kuanto importansa dava a estas yamadas i desidyo «Amanyana me vo ir !».

A este momento oyo el bruido de las sirenas ke avizavan la pasada de los aviones de guerra. Dospues vido ke el sielo estava kuvyerto de un filo de aviones pasando kon bruidos salvajes. Pasaron i se alesharon. Se oyo la artileriya ke aviya kedado tadre a ripostar a estos. El vizindado se espyerto supito i kon grande panika. El espanto se estava espandyendo de kortijo en kortijo. Las personas estavan gritando i yamando sus keridos en todas las partes. Rhena aparesyo a la puerta tenyendo su kreatura medyo durmyendo en sus brasos. «Ya empeso !» disho Shabtay kon una chika boz. » Ven ija miya, abasharemos a la kava.» Justo ke estava dizyendo estas palavras se oyeron los aviones pasando kon grande bruido de muevo. Kedaron asentados en la kava sin biervo. La kreatura en las piernas del granpapa se kayava tambien. Shabtay a boz basha rogava por sus salud i para ke seyan salvados sin dingun mal. Un tiempo ke les paresyo muy largo paso kon Yakov mirando de ves en kuando afuero para ver lo ke okuriya. Los aviones no bombardearon la sivdad. La artileriya de la frontiera los aviya paralizado. Yakov penso al marido de Rebekka ke konosiya de la fotografiya en el kuadro de plata ke se topava en la komodin al lado de la kama de Rebekka. Lo aviya kitado de su lugar para meterlo ensima de la meza del salon dospues ke se aviyan amado por la primera vez. Rhena rekonosyo los ojos mirando al vaziyo de su marido i meldo las ganas ke teniya… Las sirenas sonaron de muevo para avizar ke el peligro ya aviya pasado.

«Yo esto indome afuera para ver komo los miyos se topan» les disho Rhena en salyendo de la kava. «Yo salgo tambien» grito Yakov i koryo deshando detras la kaza i el vizindado. Koryo direktamente fina la kaza de Rebekka. Aya se kedo entezado sin pueder dar un paso ! Vido un kamyon de la armada parkado delantre de la kaza kon munchos soldados . Se meldava en sus karas un grande espanto ! Vido un otro soldado kon su uniforme suzyo i kuvyerto de sangre…. Lo aviyan bandajado kon lo ke teniyan….A sus ombros estavan las apoletas de un kapitan. A su lado lo deteniya una mujer vestida de blanko kon una bolsa a su braso. Era Rebekka ke rekonosyo immediatamente su amante. Kedo en su lugar sin dar paso i lo miro kon ojos tristes entera sorprendida de lo ke les afitava…. Su marido la tomo por el braso, la ayudo a asuvir al kamyon i se asento al lado de eya. El kamyon se alesho dospues i el kedo mirandolos… Rebekka, detras del kamyon estava enpies i lo estava mirando. Echo detras de su espalda sus kaveyos komo uzava azerlo siempre kuando se amavan en este kartye, en esta kaza, en su kama…. Era un gesto sataniko ke lo enlokesiya kon dezeyos immediatamente ! Yakov saviya ke una koza aviya trokado… Empeso a korrer detras del kamyon su braso tendido komo para aferarlo o aferarla a Rebekka. No estava konsiente si era eya ke se aleshava de el o su vida supito. Koryo koryo i entendyo ke esto no serviriya a nada. Se kedo. El kamyon bolto a una kaleja a la derecha i dezaparesyo. Fue la d’alkavo vez ke la vido a Rebekka. Rekonosyo el arvole de la guerta de la kaza entero en flores a esta epoka…Miro a la bizba kargada del polen apegado a sus patas bolando de una flor a la otra i dezaparesyendo entre los ramos del arvole kuvyerto de flores.

Poko dospues una otra armada entro a la sivdad i empeso un rejim de okupasyon. Unos lo yamaron «liberasyon». Los de la Kleja le dieron silensyozamente el nombre de «okupasyon». Fue en este estado de no saver ke azer, ke pensar, inchidos de espanto i de esperansas otra vez boladas ke Shabtay, Yakov, Rhena i la kreatura observaron las fiestas…. En kaza todo estava mas livyano mizmo si veiyan diyas i diyas ke Yakov estava kayado i komo si no egzistiya… En estos momentos Shabtay i su ernuera se miravan entendyendosen kon los ojos i el se iva al lado de la kreatura.

Un diya de Roshashana, tornando a su kaza del Kal ande aviya deshado a su padre kon los viejizikos del kartye, avlando de los tiempos muevos i de la historya ke aviya tomado un kamino diferente, Yakov vido a su ijo en medyo de la guertizika a la entrada de la kaza. Estava mirando al sielo kuvijado de nuvlas.
«Ke estas azyendo aya ?» le demando Yakov.
«Esto asperando para ke las nuvlas dezapareskan» arespondyo su chiko muy okupado ! «Kero verlos. Los Livros !»
«Kualos Livros ?» Yakov le demando sorprendido.
«No lo saves ? En Roshashana tres livros se avren en los Sielos. El Livro de los Justos, el Livro de los Pekadores i el Livro de los ke no son ni Justos ni Pekadores ! Ansina esta eskrito en la Tora !»
«Komo lo saves ?»
«Es Granpapa ke me lo disho»

Yakov lo kedo mirando. Era su proprio dover de ambezarle esto a su ijo, egzaktamente komo su padre lo aviya echo kuando teniya la mizma edad, i Yehuda, su nono, se lo aviya kontado a Shabtay, su padre… Alora Yakov tambien miro al sielo entero nuvlado. Se fue al lado de su ijiko i lo abraso karinyozamente, kon fuersa komo no lo aviya echo de muncho tiempo por atras… El chiko empeso a riyir.
«Padre, me estas azyendo koshkiyas !» se estava riyendo i debatyendo en sus brasos. Yakov sintyo komo un bulto en la garganta. No saviya lo ke era.
«En ke Livro pensas ke seremos eskrividos ?» le demando el chiko. Yakov sintyo ke el bulto se le estava ancheando !
En invyerno, en los primeros diyas yelados, les vino al oyido ke kon la mueva Ley Bulgara para Protejar la Nasyon, los Judyos seriyan vidos i akseptados komo sivdadinos de segunda klasa ….

Yakov se asento al bodre de la kama i kon la luz ke viniya de afuera se oyo la boz del Shamash ke akodrava ke aviya vinido Hanuka, el festival de las luzizikas. Kaliya alevantarse i aparejar las mechizikas para la Hanukiya. Rhena ya estava en pies i okupada kon la Hanukiya ke su padre aviya el-mizmo echo para eyos dospues de la boda, para sus primer Hanuka enjuntos.

Vazyo azeyte en los ocho vazikos de la Menorah. Yakov se asento
al lado de eya a la meza. Le echo un ojo presto presto. Estava
tomando pasikos del algodon para formar las mechizikas ke untavan al azeyte inchido en los vazikos. Marido i mujer se miraron de muevo. No disheron ni un biervo ma los dos saviyan ke esta mirada era la verdadera dospues de largos mezes. Kontinuaron a aparejar las mechikas por la primera noche de la fiesta.

A la tadre, todos estavan en frente de la Hanukiya. Shabtay dyo los kibrites (alumettes-cerillas) a Yakov.
«Tu sos el hombre de esta kaza. Sos tu ke mos mantienes. Es a ti ke te kaye de asyender la primera mecha.» Yakov tomo los kibrites i miro a los ojos de su ijo i de su mujer ke asperava ver su marido asyendendo la primera mecha. Ma Yakov ofresyo los kibrites a Rhena ke lo mirava sin entender.
«Mos kudyates a todos en esta kaza muy muncho tiempo» le disho a Rhena entera konfundida. «Fuites tu ke tomates todo a tu espalda. Asyende, mujer miya, i ke la fiesta entre a muestra kaza !» Rhena lo miro i el serro los ojos en sinyo de aprobasyon. Rhena asyendyo de su mano tremblando la mecha ke su marido aviya aparejado a la demanyana, dizyendo la beraha «Baruh Ata Adonay, Meleh ha Olam……..lehadlik ner shel Hannuka». Una soriza le alumbrava la kara, komo si aviya topado el repozo de su alma. Shabtay empeso a kantar las kantikas de Hanuka. Yakov lo akompanyo i bozes alegres incheron la kamaretika. El chikitiko los estava mirando a kada uno kon ojos grandes avyertos… Kuando eskaparon de kantar Rhena trusho el plato de halva echo en kaza, dekorado kon las markas de una kuchara i lo metyo ensima de la meza, en frente de Yakov. Iva tomar un pedaso ma Shabtay izo un sinyo a su inyeto ke presto tomo el primer pedaso i lo metyo en su boka.. Su granpapa riyo. Todos riyeron i fina la fin de la nochada estuvyeron riyendo.

La tresera tadre de Hanuka, Shabtay sintyo difikultad de respirar i se esperto a medya noche. Miro a la pendula enklavada a la pared, un regalo de su kazamiento, ma no puido ver nada pormodo de la oskuritad. Avagar avagar sus ojos se akomodaron i vido ke las dos algujas estavan apegadas ensima del dodje. No se meneyavan komo si alguno invizible los deteniya ! Supito una luz muy klara alumbro la chika kamareta. Miro afuera i vido ke la luz viniya de los Sielos komo si miles i miles de Hanukiyas estavan asyendidas aya. Se akodro ke esta noche era su torno de asyender la tresera mecha de la Hanukiya. Shabtay se arimo ensima de su kovdo i se asento a la kama. Oyo una boz ke lo estava yamando de leshos. Avagar avagar la boz poderoza se aserko i disho komo si estava vinyendo de detras de la ventana
«Estimado Shabtay, aparejate…» En el mizmo momento puediya oyir el kanto «Kilao noe», un kanto ke puediya entender porke estava kantado en Judeo-Espanyol. Diziya «A EL, a EL apartenese las Honores i la Gloria». Shabtay se akodro ke este kanto no era una kantika de Hanuka ma de Pesah i realizo ke la melodiya se emmleskava kon muevas temas gravas, tristes, alegres de Psalmos i kantos kantados en varias fiestas, en las kazas i en las sinagogas seya en Hebreo, seya en Yiddish, en Judeo Espanyol, en Aleman, en Arabo, en Grego i en todas las linguas avladas por los Ijos de Israel ke fueron nombrados el Puevlo del Kadosh Baruh-Hu.
«Estas pronto Shabtay ?» demando otra vez la Boz en Hebreo.
«Para kualo Adoni?» respondyo Shabtay konfundido por la ermozura de la harmonia de las bozes, de los kantos en todas las linguas.
«Para este Lugar, hombre valutozo, para la fiesta sin kavo ke se selebra aki, en la Yerushalayim selestial» respondyo la Boz en Arameo esta vez i ke Shabtay entendyo perfektamente malgrado ke nunka teniya oyido el Arameo.
«Ken sos Adoni ?» le demando en Judeo-Espanyol el modesto artizano enkantado i ke aziya eskovas en Monastir…. Puediya endevinar la repuesta….
«Ihiye asher ihiye» . «Sere el ke sera» respondyo la boz en Hebreo i a un tiempo futuro. Ma Shabtay entendyo i esto, komo si avlava de siempre la Lingua kon sus vizinos i los botikeros de la Kaleja.
«Es vedra ke sos TU, el Kreador, el Nombre Gloriozo?»
«Veras ken so Yo agora estimado Shabtay» la Boz disho en Latino, i esta vez el modesto hombre de Bitolo entendyo todo lo ke disho. I supito, de un lugar alto, de leshos, vido una kolona de fuego ke aparesyo afuera, de ariva de la ventana de la chika kamareta del estimado Shabtay, se aserko mas de la ventana kon majestad, i komo baryendolo de su lugar, lo abraso i se lo yevo a los altos, tan alto, por ariva de las mas altas nuvlas. Shabtay vido una sivdad yenna de luzes inchida de palasyos, avenidas anchas i muros briyando. Al sentro se topava el Templo, la kaza del Todo Poderozo, el edifisyo de Salamon el Haham ma echo de luzes las mas briyando, al lugar de piedras… En el sentro trasparente, Shabtay vido klaramente el Santo de los Santos kon el Santo Archio i las tavlas de oro al interior, el Dekalog dado a Moise, el bendicho serviente de Di-o, en los altos del Mounte de Sinai. Mas briyando de todo, Shabtay vido las letras de eskritura de mano en Hebreo ensima de las santas Tavlas de Ley. Muy sorprendido meldo las letras H.E.W.H.A.Y. en metyendo sonidos dospues de kada letra komo aziya por las botikas ke se avriyan muevamente en el merkado i akodrandose ke el Hebreo se meldava del derecho a la siedra. Estava eventualmente meldando, arreventado, lo ke la Mano Transparente eskriviya komo YAHWEH, el Nombre Santo, el Tetragamaton, el Nombre de Di-o, en el kual Shabtay enfin topo el kalmo i el repozo.

I….a los mizmos momentos, abasho en la Kaleja, su ijo, su ernuera i su inyetiziko estavan sonyando todos el mizmo suenyo…. Estavan asyendyendo las mechas de la Hanukiya uno detras del otro. en primero Rhena, dospues Yakov i en el treser diya del Festival de las Luzizikas sus Shabtay tambien i dospues, el chikitiko muy muy alegre….

A la demanyana Yakov topo su padre repozando en paz, su ojo a mitad avyerto mirando a un lugar en los leshos mas ariva de las nuvlas, a la Sivdad Prometida de Paz. Se veiya en el una luz interior ke lo aklarava. Yakov i su mujer se disheron ke viyan esto porke a la fin aviya topado el repozo «Estava eskrito ke asyenderiya la Hanukiya en Gan Eden» le disho Yakov al Rabino ke aviya vinido para prezentarles sus kondoleansyas a la muerte de este honoravle membro povre de la Kaleja de Monastir.

Los membros de la famiya del Estimado tomaron esto komo sinyo de una grande promesa ke se le dyo de los Sielos, dayinda kreyendosen ke todo iva salir bien kuando, dospues de unos kuantos mezes, los inchiyan a los trenos ke los yevariya a los kampos de konsentrasyon… De las avyerturas de las tavlas del treno ke transportava bestias Yakov mirava el sielo. Le paresyo ke lo vido supito a Shabtay, soriyendole komo le aviya soriyido la primera noche de sus d’alkavo Hanuka enjuntos, komo si le dizyera ke eran todos parte de una grande i misteryoza Fiesta ke se selebrava muy leshos, en los Sielos…

___________________________

Note of the translator

A wonderful and valuable text for me. I cried when I was translating it. I think that this text has much more value and flavor when read in Judeo-Espanyol, the language that the Jews of Macedonia spoke at the time. Indeed, this is an absolutely true story of this period – before outbreak of the second world war – that perfectly describes the life of the Jews in their neighborhood in Monastir (Bitola).

My maternal grandparents are also of this city before spending some time in Tripoli de Barbarie (Libya) since my grand father ‘ mother was a soldier (General doctor surgeon) and was appointed head of the Ottoman Hospital of this city. After he has been called by the Sultan to the capital of the Empire, Istanbul.

Sharope Blanco
Sefaradimuestro


En esta seksion Sharope Blanco, fundadora de Sefaradimuestro, un foro en Internet para korrespondensia  sovre kultura sefaradi kon el buto de ranimar la kultura de los djudyos sefaradis,  va a partajar kon mozotros su penserios i kriasiones literarias.

Ver todos los artículos de esta sección >>

Check Also

Radio:: Kan Ladino kon Alegra Amado i Kobi Zarco – 17/07/2026

Programas anteriores שישי, 16:00 – 15:00 El departamento de radio de la nueva corporación de …

Deja una respuesta

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *

Este sitio usa Akismet para reducir el spam. Aprende cómo se procesan los datos de tus comentarios.