MADRE I IJA KE VAN REFRAGUANDO MUESTRO MUNDO UNDIDO POR LA SHOA
Kon lagrimas en los ojos vo meldando i remeldando, kon bos alta las poezias de Matilda i Rahel Barnatan ke kon palavras i biervos salidos de sus pasado van refraguando un mundo undido por la shoa – un mundo undido por el horban – un mundo undido en las onduras de las memorias, rekodros ke van reamanesiendo al sintir una bos de kriatura ( “Kriaturas de los kampos” – “El grito ke buraka los muros”) o las de un merkado (“Kalejade los diyas” -’Las flores blankas” komo las de la kantiga vieja: Arvoles yoran por luvias …blankas flores kayen de ti -de la -tu ermozura, kon aksentos lorkianos.
Si, van rebushkando a kada paso los rekodros de antanyo ke reboltean en la mar (“La Mar”, “La espada n’el agua” ).
Si, la mar, las aguas, un plural en ebre , komo Hayim, komo dos espejos, Vidas en ladino (djudeo-espanyol kalko).
Si, VIDAS porke la vida es un kondjunto de vivencias , de “vécus” se diriya en franses, kada punto de vida es un ‘vécu’ (“Si abolto la kavesa/ me veygo kriatura ” dize Matilda, komo en un filmo de Saura. I Hayim es la suma des-tos “vécus” komo las aguas mas rebolteadas son el abizmo de muestros rekodros, komo de los de la umanidad ke va bushkando su estoria en las onduras de las mares.
“La nave se aserka a Rhodes kon sus sheshikos” I de Rhodes partieron, kon “La Flama ke es testigo”, kon las kandelas ke vienen a sakralizarlo todo kada ves ke el rekodro entra en las karnes i esta a punto de separar unyas i karnes Si, de Rhodes pasan a la Arjentina, otra tierrade la galut, i a muestra Tierra Santa (“Israel: Supe en Eilat,/rekojiendo la piedra/.”)
Si, komo el poeta franses Aragon, Matilda eskrive su libertad ( la de los ijos forros), sus memorias, en las aguas, en las flores de los kortijos, en la mano de su padre ke la yevava por las kalejas, en los sheshikos, en kada pared, en la parra del vizino, en el pan en la meza, en las alegrias de PURIM, ets., ets.,…en los ojos de la djente i muncho mas de su ija, en el silensio, siendo ke “asta los biervos devienen silensio”`
Si, rekodros a la ves dulses i amargos ke vienen a aliviar los versos de su ija Rahel, ija, es dizir mujer; ke dezeandole mijor kondision, Matilda la selebra i onora ansina “Al patron del Mundo/Yo le vo arrogando /Grasias munchas grasias,/ ke nasi mujer! »
Si, a su ves Rahel retoma el ilo poetiko de su Madre, asume sus vidas i sus rekodros, komo si fuera la Shema (” i lo ensenyaras a tus ijos “) o La Agada de Pesah (“enkomendansa sovre nos por rekontar en salidura de Ayifto i todo el ke munchigua por rekontar la salidura de Ayifto, sierto este es alavado ”)
I alavadas sean las dos por darmos tan ermozas poeziyas yenas de ekos(asta lo de la”paloma en mi ventana” i ke vienen a koronar muestra tan linda lingua kon esta poeziya maraviyoza:, un vedradero imno a Muestra lingua, “la memoria de muestro puevlo” :
LA LINGUA ARREBIVIDA
por Matilde Gini de Barnatán
LA LINGUA KE SENTI DE KRIATURA
SE TOPA DIENTRO DE MI KORASON
ENMIENTRES KE LA AVLO I LA ESKRIVO
ARREBIVO EL MUNDO KE ME ARRODEO
LOS KANTES KON KE ME ENDURMESIERON,
I MIS KERIDOS ESTAN ANSI KON MI,
ES UN ECHO MISTERIOZO ESTE DEZEO
DE REKODRAR ,AMAR I AREBIVIR…
I POR ESTO NO ME DEMANDO MUNCHO
KONTINUANDO LO KE DIZE EL KORASON
LA LINGUA ES LA MEMORIA DE MI PUEVLO
UN AFALAGO I ONDA INSPIRASION…
ANSI KERO EKSPRIMAR LOS SENTIMIENTOS
I BIVIR EL MUNDO EN DJUDEO-ESPANYOL
LA LINGUA ES LA MEMORIA DE MI PUEVLO
ES UN KANTE, UN REFRAN I UNA DOLOR…
Esta poeziya i tantas otras de Matilda i de Rahel tienen ke ambezarsen i eskrivirsen en kada livro i livro i tefteriko de djudeo-espnyol para ke biva lo muestro para siempre. Amen!
Aki vos do mi AKDAMA ENTERA AL ERMOZO LIVRO DE MATILDE I RAHEL BARNATAN, ke eskrivi i ke no se porke fue kortada sin ke me konsultaran.
Durante munchos anyos lavorimos djuntos i fui korrijando los tekstos,
Karinyozamente,
Haim-Vidal SEPHIHA
Haïm – Vidal SEPHIHA
Catedrático de Judeo-español (Sorbona)
Comentario hecho por el profesor Sephiha en eSefarad.
eSefarad Noticias del Mundo Sefaradi