
En esta seksion “En vista de Rachel”, Rachel Amado Bortnick, fundadora de Ladinokomunita, un foro en Internet para korrespondensia solo en djudeo-espanyol, va a partajar kon mozotros kada mes sus komentarios sovre distintos butos.
Ver todos los artículos de esta sección >>
![]()
Los sefradim i el Internet
Dia de Roshashana, en la kehila (sinagoga) konservativa ande vo, mos saludimos i abrasimos kon mi amiga Veronique Jonas, nasida en el Congo (Zaire) de famiya Rodesli (una de las MUY POKAS sefaradias en Dallas. Es muy talentuoza en arte; bushkalda en Google.) Avlando, Veronique mensiono el sitio Bendichas Manos de komidas i rechetas sefaradis, ke yo ya konosia ma avia muncho tiempo ke no via. Despues de mued por kuriozita fui al sitio i me erejistri. Al dia pishin me vino un email maraviozo kon fotografias de komo azer la «pipitada» (lo ke en Izmir yamamos «subiya») par a kortar el tanid.
Yo no meto ni vanila, ni leche, komo lo dize la ke eskrivyo la recheta, ma no emporta. Me trusho una alegria de verlo.

Yo ago subiya kada anyo para kortar tanid. Ma, por mas de 40 anyos, kada ves me sintiya ke so la unika en la Amerika entera ke lo aze, i si una vez vian mis amigas o vizinas lo ke beviamos en mi kaza para kortar tanid, me sintiya mas asolad, komo ke me miravan komo ke vine de la luna!
Siguro ke no es solo por la subiya. Es por ser sefaradia. Por tantos i tantos anyos, en las sivdades ande bivi yo, la djente no savian nada por nada de lo ke es sefaradi, ni ladino, ni nada de muestra kultura. I dainda son muy pokos los ke saven o tienen la minima idea. Lo ke komplika la situasion es la konfusion ke salio en medyo porke todos los non-ashkenazis se konosen komo sefaradis, i los djudios espanyoles semos tan pokos ke mos pedremos adientro de esta meskla de kulturas nombrada «sefaradi.» El rezultado fue, a lo menos para mi, un sentimiento de ser diferente, de ser sola i deskonosida por mi kultura djudia partikolar. Grasias al Dio, avagar avagar pujaron los sefaradis djudios-espanyoles ke konosi, sovre todo kuando morimos en Oakland, Californi, la rejion de San Fransico, ande fondi el grupo de Los Amigos Sefaradis. I despues ke me pasi a Dallas, 24 anyos antes, kon tiempo konosi unos kuantos mas sefaradis komo mi.
I despues vino el Internet i Ladinokomunita, Grasias al Dio!!! Empesimos a topar ke mas ya no estamos solos!
Malorozamente, a sus buena ora, munchos de los amigos viejos se despartieron de esta vida, i kada dia siento sus mankura. Ma ke alegria ke tomo al ver lo bueno ke mos esta aziendo el Internet para aunarmos los ke kedimos i pasar muestra kultura a las jenerasiones venideras, sean sefaradis o no!
No es ke menospresyar las publikasiones en papel. Todo lo ke fue i kontinua a ser publikado tiene su valor enorme para dar a konoser muestra istoria, lingua, kultura i todo. I las enrejistrasiones de muzika sefaradi en CD o filmos en DVD tienen sus grande valor para esto.
Ma el Internet es debaldes, avierto i aksesivle a todos. En Ladinokomunita (miembros de 43 paizes) kreyimos un trezoro de archivos en eskrito. Ay «blog»s, i radio, i youtube, i sitios sin kuenta. (Malorozamente a vezes ay enformasiones yerradas, o malreprezentadas, ma esto es otro sujento.) Tenemos puvlikasiones elektronikas komo eSefarad i Diyalog ke mos trayen el sentimiento de ser aunados. De Israel mos va vinyendo videos de personas ke mos avlan, mos kontan i mos kantan en un ladino otentiko, komo el de muestros padres i madres.
Todos no azen «pipitada», i todos no lo yaman «subiya.» I algunos pueden meter vanila, o adjustar leche. Ma ke emporta?! Todos saven ke esto es un uzo sefaradi, parte de la kultura djudia-espanyola kriada en la diaspora oriental. Kon todo lo bueno del Internet, en kualker kanton del mundo ke mos topemos, mas ya no estamos solos.
eSefarad Noticias del Mundo Sefaradi
Ansina es…en casa la llamamos subiá y al hacemos de almendra y de semillas de melón, solo con agua y azucar, tambien la bebemos para cortar el taanit en Iom Kipur. Me he sentido muy identificado con el artículo.
Añada buan que tengamos.