Un livro ke resivi de regalo en desembre de 2021 avrio el kamino de una eksperiensa maravioza de kolaborasion entre amantes del ladino. I agora esta eksperiensa esta serka de enrikeser el korpus de literatura en ladino. Vos eksplikare.

El livro era “Los Romances de la Rata Sabia”, regalo de mi amiga Juana Castaño Ruiz, profesora en la Universidad de Murcia, Espanya. Aunke a mi me viene difisil meldar livros en espanyol, en este kavzo la kacha i las maraviozas ilustrasiones ya mostrava ke era livro para kriaturas, i ke iva ser fasil a meldar. Fue una sorpreza ver el nombre de la autora: Paloma Diaz-Mas, la eminente investigadora de la istoria, kultura, i lingua sefaradi! Las 16 estoryikas ke kontiene son de diferentes temas kontemporaneas, eskritas en la forma poetika de romansas espanyolas medievalas – ke es la de las romansas sefaradis kantadas ke konosemos! Kon grande plazer meldi este ermozo livriko, tan diferente de los estudios akademikos ke konosemos de la autora.
Komo se desvelopo el projekto de traduksion
En primero la inviti a Paloma por ser mi musafira en un Enkontro de Alhad*. Kon su grande amabilidad eya aksepto mi invitasion, i muestro Enkontro tuvo lugar el 28 augusto de 2022. (Se puede ver en: https://www.youtube.com/watch?v=cP6G1r83eJM ) En mezmo tiempo, tuve la idea de de traduizir el livro al ladino kon la partisipasion de miembros voluntarios de Ladinokomunita, u el mizmo dia del Enkontro kon Paloma, eskrivi un mesaj a LK titulado “Yamada a partisipar a UN MUEVO PROJEKTO de traduksion” ande propozi ke “La tarea es de tomar a tresladar UNO de los 16 «romanses» – kada uno de una o dos pajinas.” Tomi bastante repuestas, kopyi el livro entero, i mandi una romansa a kada uno a tresladar. Algunos mizmo kijieron tresladar otruna mas, ansi ke algunas romansas tuvieron dos traduktores.
Entre meientres, Dalia Kandiyoti (professora en la Universita de New York, nasida en Estambol) ke traduizio la romansa “Tres Palabras” djuntos kon la madre Beki, me propozo de invitar al projekto Rina Benmayor, profesora retirada espesialista de romansero Espanyol medieval. Esto fue un paso muy emportante, espesialmente en el proseso de editar todas las romansas.
Lavor del ekipo editorial
Despues ke resivi las traduksiones de todas las romansas, fue menester de editarlas kada una. Rina i yo izimos otruna yamada i 11 personas de entre los 17 traduktores respondieron para esta lavor. Ma en realidad venian de 4 a 7 personas aparte de Rina Benmayor i yo en kada reunion. Mos reuniamos via Zoom una vez o dos a la semana, kuaje dos oras kada vez, i revizamos i korijavamos las romansas a una a una. Tuvimos bastante, a vezes largas i ruidozas diskusiones, para topar i estar dakordo kual biervo ivamos a meter en ladino (a kavza de los dialektos i konosimientos diferentes entre mozotros) o de topar el biervo ke podia mantener la rima. (Rina absolutamente no mos deshava trokar un sonido por otro en la rima!) Tambien “djudaizimos” i “sefaradizimos” algunas palavras o konseptos. Por egzemplo, el perro fue regalo de Hanuka, i no de “navidad.” El ijiko “de otra nasion” se ambezo tres palavras “en ladino” (no en español.) I en la guerta, alugar de yervas aromatikas ke no uzamos los sefaradis, metimos “ruda i prishil” ke vino perfekto para la rima.
Estas reuniones mos duraron mas de 3 mezes, de Desembre 2022 asta Marso de 2023.
Esforsos para realizar la publikasion, i komo ayudar
Desde Marso ke estuvimos perkurando diversas maneras de realizar la publikasion de muestro lavoro. Tuvimos varias sujestiones, sovre todo despues ke Rina i yo prezentimos muestro projekto en un kolokio de UCLadino el 4 de Avril, 2023. Ma nada no dio rezultado por razones de derechos legales. Finalmente reushimos de konvenser a la kaza editorial Bookalia en Espanya (ke publiko el livro en kastilyano) de publikar la version bilingual, espanyol i ladino en el mizmo formato i kon las mizmas ilustrasiones del livro orijinal. Ma el koste, para mil egzemplares, va ser 12.000 euros, o 13.000 dolares. La Ermandad Sefaradi de l’Amerika (SBA) mos avrio un kuento ande la djente puede dar su dono para arekojer este montante. Para los sivdadinos de USA, las donasiones son dedusibles de taksas (tax deductible.) Se puede azer este ayudo fasilmente aki: https://www.paypal.com/donate?campaign_id=SW7BMJL4N2KRC
Muestra lavor reprezenta la kontinuasion de la tradision sefaradi de traduksiones djudeoespanyolas de ovras en otras linguas, i es una kontirbusion literaria emportante al renasimiento del ladino en el siglo 21. Grasias de antemano por vuestro ayudo i vuestro entereso.
eSefarad Noticias del Mundo Sefaradi
